Kontrastlar, zıtlıklar, geçişsiz değişiklikler etkiyi getirir. Etkilenim neyi getirir? Etki, olageldiği anda, ufacık bir kodu, düşüncenin arkasına bırakır. Bu kod ya kalıcı bir şeye, bir hatıraya, bir güdüye dönüşür ya da bir başka kodun yerini almasıyla yok olur. Adı geçen kontrastlar, zıtlıklar, geçişsiz, ani değişimler; mutlaka algılanan eserin, nesnenin bünyesinde yer almak zorunda değildir. Algılanan nesne, algılayan için tek başına bir kontrast öğesi olabilir. Bu durumda yaşananların, daha evvel algılananların birikimi, aynı zamanda bu yeni nesnenin kontrastı rolünü oynar. Değişmeyen tek şey, algılayanda hasıl olan etkidir. Peki ya bu duruma üçüncü bir nesne katılırsa? Kontrast, varlığını o zaman da sürdürebilir mi? Bir üçüncü, diğer ikisinden en az birine daha yakın olmadan varolmayı başarabilir mi? Pratikte “gri” olmak mümkün müdür? Hem kirlenmiş beyaz, hem aklanmış siyah olmak mümkünse, siyah ve beyaz, birer renk varsayımı olmanın ötesine geçebilir mi? Kontrastta tekliğin, eşsizliğin yeri yoktur. Belki bir gün olur ya da bir yerlerde olmaktadır.